مطالبسایت

زخم معده

زخم معده

زخم معده
در اکثریت قریب به اتفاق زخمهای معده میتوان هلیکوباکتر را دید. در واقع ضعف لایه مخاطی محافظت کننده معده توسط هلیکوباکتر میتواند زمینه ساز بروز زخم معده محسوب شود.

البته استفاده از داروهای غیر استروئیدی غیرالتهابی موجب عدم تشخیص هلیکوباکتر و پنهان شدن آن میگردد. برای شناخت دقیق عامل ایجاد کننده زخم معده می بایست بیوپسی کاملی از مخاط معده تا زخم مذکور در یک محل معین صورت پذیرد. بیوپسی در هنگام خونریزی معده به سبب حضور خون انجام ناپذیر یا سخت می باشد. تست بیوپسی اوره آز عموما در چنین مواردی استفاده می شود با این حال استفاده از داروهای ضد زخم میتواند با این تست تداخل داشته باشد. در کسانی که سابقا مبتلا به زخم معده بوده اند استفاده از آندوسکوپی یا رادیولوژی و در کنار آنها تست سرولوژی برای شناخت هلیکوباکترالزامی است. زخمهای معده در ۶۰ تا ۸۰ % موارد آلودگی به هلیکوباکتر قابل مشاهده اند.

هلیکوباکتر و سرطان
سرطان معده مرتبط با حضور هلیکوباکتر شناخته شده است. البته این بدان معنا نیست که هرکس مبتلا به هلیکوباکتر بود لزوما به سرطان معده دچار می شود اما حضور هلیکوباکتر درمان نشده زمینه ساز ابتلا به سرطان معده خوانده شده است . در عین حال نژادهای زرد پوست ساکن چین و ژاپن جزء نژادهای مستعد به ابتلا به سرطان معده شناخته شده اند

هنگامیکه غذا جویده و بلعیده می شود از مری عبور کرده و سپس وارد قسمت فوقانی و حجیم معده شده، در معده مواد غذایی توسط شیره معده (که مرکب از آنزیمهای هضم کننده و اسید هیدروکلریک است) شکسته می شوند و در عین حال میکرو ارگانیسمهای وارد شده به بدن توسط شیره مذکور از بین می روند. لازم به ذکر است که روزانه درون معده با حدود نیم گالن عصاره معده شستشو داده شده و در واقع معده محلی استریل و کاملا بدون میکروب می باشد. جهت محافظت ماهیچه های عضلانی معده در مقابل تخریب توسط شیره بسیار قوی معده، لایه مخاطی ضخیمی درون معده بوجود آمده است. بلع موادی همچون داروهای ورم مفاصل، ایبوپروفن، آسپیرین و الکل لایه مخاطی معده را در برخی نقاط تخریب کرده و همین امر سبب زخم شدن سلولهای لایه اپیتلیوم موجود در زیر موکوس می گردد. عواملی همچون کورتیکو استروئیدها، سیگار کشیدن و استرس موجب تشدید دردهای معده میگردند. مهمترین عامل جهت ایجاد زخم معده باکتریHelicobacter pylori شناخته شده است.

ناراحتی دستگاه گوارش
لایه‌ای ماده چسبنده‌ای به نام موکوس، (mucus) جداره داخلی معده و اثنی عشر را می‌پوشاند و این قسمتهارا از اسید محافظت می‌کند. اگر این لایه آسیب ببیند، آنگاه بافت حساس زیر آن درمعرض اسید قرار می‌گیرد. (در طی فرآیند گوارش مواد غذایی، اسیدهای مخصوصی از معده تولید و ترشح می‌شود.) آزردگی بافت معده و اثنی عشر توسط اسید، موجب ایجاد زخم می‌شود. اولسر پپتیک (Peptic ulcer) نامی است که به مجموعه زخمهای موجود در معده واثنی عشر )قسمت بالایی روده کوچک) اطلاق می‌شود.

دستگاه گوارش انسان، لوله طویلی است که از یک سوبه دهان و از سوی دیگر به مخرج ارتباط دارد. این لوله به تناسب نوع کاری که انجام می‌دهد به بخشهای گوناگون تقسیم شده و هر بخش دارای ساختار ویژه‌ای است. مواد غذایی در حین عبور از لوله گوارش از دهان، حلق،مری، معده،روده کوچک،روده بزرگ و راست روده می‌گذرند. در دستگاه گوارش، غدد متعددی یافت می‌شوند که درعمل گوارش وهضم غذا کمک میکنند. دستگاه گوارش دو عمل اساسی و مختلف را انجام می‌دهد که یکی گوارش، دیگری جذب غذا می‌باشد. گوارش در دهان، معده و روده کوچک و جذب اصلی در روده کوچک انجام می‌شود.

شیوع بیماری
زخمهای اثنی عشر نسبت به زخمهای معده شیوع بیشتری دارند ومعمولا در افراد ۲۰ تا ۴۵ ساله رخ می‌دهند و میزان شیوع آن در مردان نیز بیشتر است. اما زخم معده بیشتر در افراد با سنین بالای ۵۰ سال دیده می شود. در انگلستان، یکنفر از هر ۸ نفر، زخم معده واثنی عشر را در زندگی خود تجربه کرده است.

علل
شایعترین باکتری ایجاد کننده زخم، باکتری هلیکوباکترپیلوری (Helicobacter Pylori) می‌باشد. این باکتری در عفونتهای انسانی بسیار شایع است و بانیمی از جمعیت میانسالان در انگلستان همراه است، هر چند تعداد کمی از آنها مبتلا به اولسر پپتیک می‌شوند. این باکتری توسط آب و غذا منتشر می‌شود، همچنین در بزاق دهان نیز دیده شده است و احتمال می‌رود که بتواند از راه هایی مثل بوسیدن هم انتقال یابد. این باکتری می‌تواند به دیواره معده چسبیده و باعث ضعیف شدن و التهاب آن قسمت از معده می‌شود.
• داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDS) مانندآسپرینوایبوپروفین نیز معده را مستعد تاثیر پذیری از اسید می‌کنند. (این داروها برای درمان دردها استفاده می‌شوند.) این داروهامی‌توانند علاوه بر ایجاد اختلال در لایه جوشاننده جداره معده در جریان خونرسانی به معده و بازسازی سلولهای بدن نیز تاثیر گذار باشند.
• عوامل ژنتیکی نیز در ایجاد اولسر پپتیک دخیلند. احتمال ابتلای کسانی که سابقه خانوادگی چنین بیماریی را دارند، به این بیماری بیشتر می‌باشد.
• سیگار کشیدن و نوشیدن نوشابه‌های الکلی نیز می‌تواند موجب چنین ‌آزردگی‌هایی شود چنینی عواملی جداره معده و اثنی عشر را آزرده می‌کنند و از تولید موکوس جلوگیری می‌کنند.
• استرس از علل ایجاد کننده زخم معده مطرح نمی‌شود، بلکه باعث تشدید و زخیم شدن علائم زخمهایی که قبلابه وجود آمده است، می‌گردد، شرایط استرس‌زا علایم را بدتر می‌کند؛ زیرا معده تحت چنین شرایطی اسید بیشتری تولید می‌کند.

علایم
برخی از افراد مبتلا، علایمی را از خود نشان نمی‌دهند و هیچگاه درنمی‌یابند که مبتلا به اولسر پپتیک هستند یا برخی اوقات علائمی چون سوء هاضمه و یا سوزش سردل را از خود نشان می‌دهند. اگر علایم در بیمار ظهور کند؛ به قرار زیر خواهد بود:
• درد و یا سوزش در قسمت بالای شکم یا زیرقفسه سینه که این درد هنگامی که معده خالی است شدیدتر و بدتر می‌شود و بعد از غذاخوردن بهبود می‌یابد و دوباره پس از چند ساعتی عود می‌کند.
• درد ناشی اززخم معده با غذا خوردن بدتر می‌شود.
• اشکال در بلعیدن و یا برگشتن غذای بلعیده شده به دهان رخ می‌دهد.
• احساس نفخ و دل درد پس از خوردن
• تهوع و استفراغ
• کم اشتهایی و از دست دادن وزن
• درد شدید در مورد زخمهای شدید
• خونریزی

علائم خطرناک
• استفراغ خونی:به یاد داشته باشید که ممکن است قسمتی از خون مترشحه درزخمها از سیستم گوارشی عبور کند و به صورت قهوه‌ای خارج شود.
• مدفوع سیاه:که نمایانگر خون ریزی از زخم است.
• دردهای شدید و ناگهانی شکم در صورت بروز علایم، مشکل موجود کاملا جدی است. به یاد داشته باشید که زخم ممکن است دیواره معده و روده را سوراخ کند و یاممکن است مسیر غذا را مسدود نماید پس جدی گرفتن این زخمها الزامی است.
تشخیص
برخی اوقات خود زخم یا اسید مترشحه به عروق موجود در معده و اثنی عشر آسیب می‌رساند.
• آزمایش خون:اگر عفونت هلیکوباکتر ایجاد زخم شود، آنگاه بدن در قبال آن آنتی بادی ترشح می‌کند که با آزمایش خون واندازه گیری آنتی بادی می‌توان بیماری را تشخیص داد.
• گاسترسکوپی:زخم معده و اثنی عشر را به وسیله روشی به نام گاستروسکوپی نیز می‌توان تشخیص داد. در این روش وسیله‌ای انعطاف پذیر را به داخل معده می‌فرستندو جدار داخلی آن را مشاهده می‌کنند و در صورت لزوم می‌توانند همزمان بیوپسی (نمونه برداری) انجام دهند همچنینی می‌توان عفونت هلیکوباکتر را نیز مورد بررسی قرار داد. و در ضمن بیوپسی می‌تواند در مورد احتمال وجود سرطانی که علایم مشابهی دارد، نیزمورد استفاده باشد.
• تست باریم:مشاهده باریم (Barium meal) که در این مورد امکان بیوپسی وجود ندارد. • عکسبرداری با اشعه ایکس:در این مورد هم امکان بیوپسی نیست. • آزمایش تنفس:آزمایش دیگری (Breath test) است. در این آزمایش ماده‌ایکه تاثیر شیمیایی روی هلیکوباکتر دارد، به بیمار خورانده می‌شود و در صورت وجودهلیوباکتر، در معده تغییرات شیمیایی رخ می‌دهد و این مساله از طریق آزمایش تنفس قابل بررسی خواهد بود.

درمان
اغلب تجویزآنتی بیوتیک ، داروهای کنترل کننده اسید در درمان این بیماری موثر است. اگر بیماران ناگزیر آسپیرین و یا داروهای (NSAIDS) را به مدت طولانی مصرف کنند؛ بهتر است به داروهایی جهت محافظت لایه جداری معده و روده و داروهای بهبود زخم تجویز گردد. اگردرمان دارویی کارساز نباشد، آنگاه ممکن است درمان جراحی صورت گیرد که شامل:
۱- بریدن عصب واگ (Vagotomy):که باعث کاهش تولید اسید می گردد.
۲- آنترکتومی (Anterectomy):که در این عمل، قسمت پایین معده برداشته می‌شود.
۳- پیلوروپلاستی (Pyloroplasty):در این عمل تلاش می‌شود که اثنی عشر و روده کوچک گشادتر شوند تا بتوانند
آزادانه مواد غذای را عبور دهند. اگر زخم موجب سوراخ شدن معده و اثنی عشر شود. آنگاه خون ریزی شدید رخ می‌دهد و اینجاست که فوریت پزشکی ایجاد می‌شود. در چنین فوریتی، با انجامگاستروسکوپی، زخمها سوزانده (کوتریزه = Cauterization) می‌شوند. ممکن است همراه باجراحی به تزریق خون نیز نیاز باشد.